مؤلف : اين روايات با همه اختلافاتى كه در مضامينش هست ، در اين كه مخالف با ظاهر قرآنند مشتركند ، چون قبلا گفتيم ظاهر آيه اين است كه محاسبه بر روى اوصافى است كه دلها يا مستقلا و يا از طريق اعضا كسب كرده باشد ، و حال ، چه اين كسب به وسيله عمل ظاهرى باشد ، و چه درونى و پنهانى ، و چه انسان مؤمن باشد ، و چه كافر اما خطورات نفسانى كسب نيست و ظاهر محاسبه ، محاسبه به جزا است ، نه خبر دادن به اينكه چه چيزهايى از دل شما گذشته ، و چه تصميمهايى گرفته‌ايد ، و آنچه ما گفتيم ، هم خود آيه مورد بحث بر آن دلالت دارد و هم آياتى ديگر كه گذشت . و اما مساله خود نسخ اشكال جداگانه اى دارد ، و آن وجوهى از خلل است كه باعث مىشود از حجيت ساقط شود . اول اينكه : نسخ خلاف ظاهر قرآن است ، كه بيانش گذشت . دوم اينكه : مستلزم اين است كه تكليف به چيزى كه خارج از طاقت انسان است جايز باشد ، و حال آنكه عقل در بطلان آن هيچ ترديدى ندارد آن هم تكليفى كه از ناحيه خداى تعالى باشد ، حال چه اين تكليف بعدا نسخ بشود يا نشود ، بلكه تكليف كردن به چيزى كه ما فوق طاقت است و سپس نسخ كردن ، اشكالى علاوه دارد ، و آن اين است كه به حكم روايت آيه شريفه قبل از اينكه مورد عمل قرار گيرد نسخ شده ، و اين خود اشكالى است جداگانه ( چون معنايش اين است كه خداى تعالى هم العياذ باللَّه ، سخن نسنجيده اى گفته ، و سپس پشيمان شده باشد ، بر خلاف نسخ بعد از عمل كه معنايش اين است كه حكمى كه نسخ شده تا امروز مصلحت داشته و از اول موقت بوده است ) . سوم اينكه : خواننده عزيز به زودى در تفسير دو آيه بعد خواهد ديد كه جمله : « لا يُكَلِّفُ اللَّه نَفْساً إِلَّا وُسْعَها » اصلا نمىتواند ناسخ چيزى باشد ، بلكه تنها دلالت دارد بر اين كه هر نفسى در قيامت به بدىهايى كه خودش كسب كرده ، خواهد رسيد ، چه اينكه تحملش آسان باشد و چه دشوار ، و ما فوق طاقت ( چون او خودش آن را براى خود درست كرده نه خداى تعالى ) ، پس اگر كسى چيزى را بر خود تحميل كند كه طاقتش را نداشته باشد ، و يا به دست خود ، زنجيرى بپاى خود ببندد سرنوشتى است كه خودش براى خود درست كرده ، و غير از خود كسى را ملامت نكند ، پس جمله : « لا يُكَلِّفُ اللَّه نَفْساً إِلَّا وُسْعَها » به منزله جمله معترضه اى است كه مىخواهد توهمى را دفع كند . چهارم اينكه : به زودى خواهد آمد كه اصلا تكيه كلام در دو آيه شريفه بر مساله خطورات نفسانى نيست ، و در مساله نسخ حتما بايد ناسخ تكيه بر منسوخ داشته و به آن نظر